مینا کاری

مقدمه

میناکاری یکی از هنرهای صنایع دستی با قدمت ۵۵۰۰ ساله در ایران می باشد . که در طی آن آثاری خارق العاده خلق میشود. هنر میناکاری را میتوان از زیباترین صنایع دستی اصیل در شهر اصفهان به شمار آورد . این هنر را میتوان ترکیبی موزون ازهنر فلزکاری و نگارگری دانست.

میناکاری عمدتا بر روی مس رواج دارد، ولی می توان بر روی طلا و نقره و سفال نیز آن را انجام داد.

طلا تنها فلزی است که به هنگام ذوب شدن مینا اکسید نمی‌شود از اینرو امکان اجرای طرحی همراه با جزئیات و با شباهت هر چه تمامتر بر روی مینا را ایجاد می‌کند در حالی که مینا‌های مسین و نقره‌ای چنین کیفیتی را ندارند.

شکل‌گیری مینا نیز از ترکیب اکسید‌های فلزات و چند گونه نمک در مجاورت حرارت بالا (۷۵۰ تا ۸۵۰ درجه سانتی گراد) است که رنگ‌ها در طول زمان و بر اساس دما بوجود می‌آیند.

تاریخچه

میناکاری ترکیبی از آب و آتش است که قدمت آن به دوران هخامنشیان، ساسانیان و سلجوقیان باز میگردد. به طور کلی شیوه میناسازان دوره صفویه نقش های اسلیمی و گل بود و از رنگ قرمز کمتر استفاده شده است . بعد از دوره صفویه به دلیل اوضاع خاصی که در ایران به وجود آمد، تا مدت ها از کارهای میناکاری و فلزی خبری نبود.

پس از چندی این هنر مجدد در دوره قاجار رونق یافت ، از آخرین استادان این هنر، آقا علی، فرزند آقا باقر نقاش بود که در اواخر حکومت محمد شاه قاجار حدود سال ۱۲۱۸ در فن نقاشی و میناسازی هم ردیف پدرش بود. در دوره رضا شاه، این هنر در اصفهان جان دوباره میگیرد . از این رو امروزه اصفهان مرکز مهم و اصلی در هنر میناسازی به شمار می آید.

نمونه های میناکاری در دوران قدیم

برای نمونه شش انگشتر طلا مربوط به سیزده سده پیش از میلاد در قبرس یافت شده که نمونه‌ای از میناکاری مرصع است.

همچنین مجسمه معروف زئوس که در یونان پیدا شده مربوط به پانصد سال پیش از میلاد است.

همچنین در مورد لعاب شیشه‌ای مینا بر روی فلز؛ و در کاوش‌هایی که در نهاوند صورت گرفت یک جفت گوشواره طلا به دست آمده‌است که سبک زرگری آن به سده هفتم تا هشتم پیش از میلاد مربوط است.

یکی از این نمونه‌های قدیمی بازوبندی از طلا به همراه میناکاری‌های تزیین شده بر روی آن است که مربوط به دوران هخامنشیان است. در حال حاضر این اثر باستانی در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن نگهداری می‌شود.

اوج هنری این هنر در دوره سلجوقیان بوده که تهیه ظروف برنجی و میناکاری مرسومیت داشته‌است و این آثار به کشور‌های همسایه نیز فرستاده میشده ‌است.

یکی از نمونه‌های ارزشمند این دوره «سینی آلب ارسلان» است که میناکاری بر روی نقره است و در موزه صنایع ظریفه بوستون نگهداری می‌شود.

معرفی انواع میناکاری

  • مینای خانه بندی
  • مینای نقاشی

مینای خانه بندی

در این روش طرح توسط مفتول های فلزی (طلا ، نقره ، مس) ساخته می شود و سیم های نازک نارنجی را با چسب و یا لحیم بر روی سطح قرار می دهند ، سپس فضاهای جداگانه در طرح به وجود می آید، که باید داخل آن را با رنگ های مینا خانه بندی پر کرد و سپس آن را در کوره میگذارند .

مینای نقاشی

در این مدل ، کل ورق مس را از مینای سفید و غلیظ می پوشانند ، سپس آن را در کوره پخته و روی آن با رنگ های مینایی که به صورت کاملا سلیقه ای است نقاشی می کنند . در این طرح ۲ کار می تواند صورت بگیرد.

در روش اول به وسیله مداد روی کار طراحی می شود و بعد رنگ آمیزی انجام میگیرد و یا طرحی را که بر روی کاغذ آماده شده است با سوزن یا قلم سوراخ سوراخ می کنند.

روش ساخت و آماده سازی ظروف میناکاری

برای تهیه این اثر زیبا ، یک فلز را انتخاب نموده و مسگر به هر شکل و اندازه ای که لازم است آن را درست میکند ، پس از آن توسط استاد میناکاری لعاب سفید رنگ یکدستی به آن می زنند . بعد از این مرحله فلز لعاب خورده را به منظور پخته شدن در کوره ای با دمای ۷۵۰ درجه سانتی گراد قرار می دهند ، در مرحله بعد فلز لعاب دیده را از کوره خارج کرده و مجدد با لعاب مرغوب تری پوشانده و برای بار دوم حرارت می دهند .

چند نکته مهم در تشخیص اصل بودن ظروف میناکاری

  • ترک نداشتن و شفاف بودن ظروف
  • دارای امضا یا مهر سازنده به صورت حکاکی شده
  • ضخامت رنگ در ظروف باید یک دست و بدون برجستگی باشد
  • توجه به پشت ظروف و عدم شکستگی و رنگ اضافی